Nieuwsarchief Waddenzee 2000 - 2008

GEDEMPT GETIJ IN HET LAUWERSMEER ?

Misschien gevolgen voor ligging wantijen Schier en Engelsmanplaat


Open gebied in het Lauwersmeer

maandag 8 januari 2007

LAUWERSOOG - In 1969 kwam er een einde aan eb en vloed in het Lauwersmeergebied, maar bijna 40 jaar later zijn de inzichten over nut en noodzaak van getijdewerking veranderd. Het invoeren van een ‘gedempt getij’ in het Lauwersmeer heeft de voorkeur van het Rijk met het oog op het natuurbeheer, maar niet iedereen is overtuigd. Provinciale Staten van Groningen en Fryslân moeten nog toestemming geven voor het plan. Woensdag 10 januari laten zij zich op een hoorzitting in Dokkum informeren door belanghebbenden en deskundigen. Wat ging er aan vooraf?

Waterbeheer
In 1969 werd het Lauwersmeer afgesloten van de Waddenzee. Het doel was het omliggende gebied van Fryslân en Groningen beter te beschermen tegen de zee en de Friese en Groninger boezem een betere afwateringsmogelijkheid te bieden bij hoge waterstanden en regenval. Bij hoog water in de Waddenzee werd het te veel aan oppervlaktewater vroeger 'bewaard' in het Reitdiep, Dokkumerdiep etc. Nu kan het water worden opgeslagen op het uitgestrekte Lauwersmeer, waarbij de omliggende graslanden soms onder water komen te staan. Sinds 1969 is de wateroverlast in Groningen en Fryslân sterk verminderd. Het water van het Lauwersmeer wordt via de 'Drie Broodroosters' even ten westen van Lauwersoog bij laagwater op de Waddenzee geloosd.

Eind jaren '90 werd duidelijk dat er een andere inrichting van het waterbeheer nodig was, vanwege de stijgende zeespiegel, de dalende bodem en de grotere hoeveelheid neerslag. Het lijkt erop dat het vanaf 2030 niet meer mogelijk zal zijn om water in voldoende mate via vrij verval op de Waddenzee te lozen. Er zullen spuigemalen gebouwd moeten worden.
Het streefpeil van de waterstand in het Lauwersmeer is nu -85 cm NAP. De gemiddeld laagwaterstand op de Waddenzee bij Lauwersoog bij de uitwateringssluizen is -129 cm NAP. Alleen bij waterstanden op de Waddenzee lager dan de waterstand in het Lauwersmeer kan er water op de Waddenzee worden geloosd. Bij doodtij en bij stevige westen- tot noordwestenwind zakt het water in de Waddenzee onvoldoende om water van het Lauwersmeer te kunnen lozen.

Oprukkend bos
Tegelijk werd het gebied rondom het Lauwersmeer aangewezen als 'natuurgebied van internationale allure'. Met name natuurorganisaties stellen dat de uniciteit alleen gewaarborgd kan blijven door de getijden in ere te herstellen. Het zoute water moet de oprukkende bebossing tegengaan. Nu proberen Konikpaardjes en Schotse Hooglanders (tevergeefs) de opgroeiende wilgen, elzen en berken in de hand te houden. Eb en vloed zullen er voor zorgen dat het gebied open blijft en dat watervogels en weidevogels er graag blijven komen. Bovendien zullen zoutwaterplanten terugkomen en zal zich brakwatervegatie ontwikkelen.
De kades/dijkjes rondom het Lauwersmeer, zoals rondom het vakantiehuisjesdorp Suyderoogh dienen bij terugkeer van het getij wel verhoogd te worden. Mogelijk ook de kade/dijk rondom de Marnewaard, het oefenterrein van Defensie.

Het is de natuurlijke gang van zaken (successie) dat een groot deel van het Lauwersmeergebied bij de huidige wijze van beheer uiteindelijk in bos zal veranderen. Je kunt daar vrede mee hebben (dat is de 'natuur'), maar zo werkt dat in Nederland meestal niet. In het Lauwersmeer is er in elk geval voor gekozen dat de randen van het Lauwersmeer (excl. het oefenterrein van Defensie en excl. de door Staatsbosbeheer beplante gedeelten zoals het Ballastplaatbos) open dienen te blijven. Zonder ingrijpende maatregelen zal het Lauwersmeer zich in de toekomst ontwikkelen tot een gebied als de Biesbosch.

Gedempt getij ?
Het voorstel van een gedempt getij zorgt voor grote discussie. Boeren (langs de oostelijke en zuidelijke rand van het Lauwersmeergebied ligt akkerbouwgebied op de voormalige kwelders) vrezen dat hun land verzilt en onbruikbaar wordt. Ook de toeristische sector heeft haar twijfels. Het grote recreatiepark bij Oostmahorn (waar onder Esonstad) is gebaat bij een Lauwersmeer waarop volop gezeild kan worden. De provincies Groningen en Fryslân waren toe nu toe tegen.

Door alle kritiek werd aanvankelijk besloten om de voor- en nadelen van een gedempt getij niet mee te nemen in het onderzoek naar de toekomstige watervisie van het Lauwersmeergebied. Maar na protest van natuurorganisaties gaat het idee toch mee als een van de opties. In de Watervisie Lauwersmeer wordt gesteld dat een gedempt getij van ca. 3 dm de beste optie is voor het gebied. De natuur is er het beste mee gediend dwz. de door de natuurorganisaties gewenste natuur van open gebieden waar vele watervogels en weidevogels zich thuis voelen. Bovendien kan de bouw van een groot gemaal uitgesteld worden tot na 2030.
Een dergelijk besluit is een streep door de rekening van het Wetterskip Fryslân en Waterschap Noorderzijlvest. Zij hopen de miljoenenkostende ophoging van oevers en kaden te kunnen beperken met de onbeperkte afvoer van overtollig water via het Lauwersmeer.

Kosten
De kosten van het nieuwe waterbeheer vormen voor alle betrokkenen een probleem. De investeringskosten bedragen ruim 200 miljoen euro. Daarnaast is nog eens 8 miljoen euro per jaar nodig voor beheer en onderhoud. Te veel, constateert het Bestuurlijk Overleg Watervisie Lauwersmeer (BOWL) waarin waterschappen en de twee provincies vertegenwoordigd zijn. Het overlegorgaan oordeelde vorige maand dat het gedempt getij daarom alleen ingevoerd kan worden als het Rijk alle kosten voor haar rekening neemt. Of dat gebeurt is nog onduidelijk. De echte beslissing over het Lauwersmeer valt dan ook pas te verwachten op Prinsjesdag, 18 sept. 2007.

Wantijen
Bij doorlaten van zout water in het Lauwersmeer wordt het kombergingsgebied van het Friese Zeegat, het zeegat tussen Schiermonnikoog en Engelsmanplaat vergroot. Dit zal leiden tot verdieping van het zeegat, o.a. het Westgat. Dit zal de schippers van de schepen die Lauwersoog - Noordzee v.v. varen plezier doen, want er wordt veel geklaagd over de verondieping van het Westgat.
Mogelijk schuift het wantij van Engelsmanplaat iets in oostelijke richting op en dat van Schiermonnikoog in westelijke richting. Toen de Lauwerszee in 1969 werd afgedamd verschoof het wantij van Engelsmanplaat in westelijke richting en dat van Schier in oostelijke richting.
Overigens gaat het om een 'gedempt getij'. Van de ca. 2.30 m gemiddeld getijverschil bij Lauwersoog wordt 0.3 m doorgelaten in het Lauwersmeer. De gevolgen voor de Waddenzee zijn daarmee mogelijk beperkt.

Bron: Friesch Dagblad. Aanvulling enkele gegevens Lammert Kwant